Ο τίτλος «γερουσιάρχης»

 

Στις Πράξεις των Αποστόλων γίνεται λόγος για αρχισυνάγωγο. 14 Αυτός πρέπει να ήταν η κεφαλή της κοινότη­τας. Κείμενα και επιγραφές σώζουν ονόματα αρχισυναγώγων, αλλά όχι πληροφορίες για τα καθήκοντά τους ίσως γιατί ήταν τόσο γνωστά και τυποποιημένα στην εποχή τους. Στις ραββινικές πηγές ο αρχισυνάγωγος είναι ο «rosh haknetset» και πρέπει να ήταν ο πνευματικός αρχη­γός της συναγωγής, που είχε ως καθήκοντα τη λατρεία του Θεού, ανάγνωση της Τορά κ.λ.π. Όμως δεν θα πρέπει να ήταν οπωσδήποτε ο πιο μορφωμένος της αδελφότητας αλ­λά καλός γνώστης του τυπικού.
Υπάρχει διαφωνία για το κατά πόσο ο αρχισυνάγωγος μπορεί να ταυτιστεί με το σύγχρονο rabbi που φαίνε­ται ότι είναι τίτλος που μεταγενέστερα αποδόθηκε σε πνευματικό αρχηγό. Ο αρχισυνάγωγος όμως ήταν πράγμα­τι ο λόγιος, ο διακεκριμένος για την πνευματική του ποιό­τητα ή απλώς ένας τιμητικός τίτλος σε κάποιο άτομο με α­νοιχτές ιδέες;
Από επιγραφές άλλων πόλεων στην Μεσόγειο (Αίγινα, Ακμωνία της Φρυγίας και Ιερουσαλήμ) πληροφορούμαστε ότι ο ίδιος φρόντιζε για το κτίσιμο και την συντήρηση της συναγωγής. Από τις επιγραφές ακόμη μαθαίνουμε ότι οι αρχισυνάγωγοι εκλέγονταν για αόριστο χρονικό διάστημα και διατηρούσαν το αξίωμά τους μέχρι που πέθαιναν ή αν εξαιτίας π.χ. αρρώστιας αποσύρονταν μπορεί να έπαιρναν τον τίτλο του «ισόβιου αρχισυνάγωγου». Ως αρχηγοί της κοινότητας είχαν καθήκοντα που συνδύαζαν αυτά του rabbi και του προέδρου των σύγχρονων ισραηλιτικών κοινο­τήτων. Οι Ρωμαίοι τους θεωρούσαν εκπροσώπους των Ιου­δαίων στις αντίστοιχες περιοχές. Υπάρχουν ακόμη οι ανα­φορές στο αξίωμα του «άρχοντα». Ο τίτλος αρχισυνάγωγος αποδίδεται συνήθως και σε μέλη της κοινότητας που είχαν υπάρξει «άρχοντες» και προήχθησαν με το θάνατό τους (τιμητικά) σε αρχισυνάγωγους. Τα καθήκοντα των αρχόντων πρέπει να ήταν καθαρά κοσμικής φύσεως: εμπο­ρικές συμφωνίες, συμβόλαια, πολιτικές σχέσεις. Ο ουσια­στικός έλεγχος της κάθε κοινότητας βρίσκονταν στην πραγματικότητα στα χέρια τους.

Ο τίτλος πάλι «γερουσιάρχης» δείχνει ότι πρέπει να υ­πήρχε μια «γερουσία» ή «συμβούλιο των γερόντων» με κε­φαλή τον γερουσιάρχη. Τα μέλη αυτής της «γερουσίας» θα πρέπει να ονομάζονταν πρεσβύτεροι.15
Τα καθήκοντά τους θα πρέπει να ήταν μεγάλης υπευ­θυνότητας στο χώρο των δημοσίων σχέσεων. Ο γερουσιάρ­χης, όπως συμπεραίνουμε από τον τίτλο, πρέπει να ήταν ε­πικεφαλής της εκτελεστικής επιτροπής της κοινότητας, δεύτερος στην ιεραρχία μετά τον αρχισυνάγωγο και υπη­ρετούσε όπως ο αρχισυνάγωγος για απεριόριστο χρόνο, μέχρι το θάνατό του, ή κάποια ασθένεια που τον καθι­στούσε ανίκανο να υπηρετήσει.
Τα καθήκοντά του, ως επικεφαλής του εκτελεστικού, δεν διέφεραν από αυτά που θα είχε στη σύγχρονή μας ε­ποχή δηλαδή γενική εποπτεία στα κοσμικά και θρησκευτι­κά θέματα, περιουσία της κοινότητας, σχολεία, φιλανθρω­πικό έργο, ταφές ακόμη και συλλογές εισφορών για το ναό της Ιερουσαλήμ.16
Στην κοινότητα πρέπει να υπήρχε και ο γραμματέας. Το έργο του δεν πρέπει να περιοριζόταν μόνο στη διδα­σκαλία του Νόμου, αλλά πρέπει να είχε ως καθήκον του ό­λες τις γραφειοκρατικές διεκπεραιώσεις της συναγωγής.Βλ. και Πράξ. 19, 35.
Τα κείμενα μας κάνουν λόγο ακόμη για τον προστάτη της συναγωγής. Πρόκειται για το αντίστοιχο του νομικού συμβούλου, του ανθρώπου που ασχολούνταν με τη νομική κάλυψη της συναγωγής. Ρωμ. 16, 2.
Φροντιστής είναι ένας ακόμη τίτλος που αναφέρεται. Καθήκον του είναι η διοίκηση των αγαθών της κοινότη­τας.
Αλλά και ο υπηρέτης της συναγωγής ο οποίος ήταν ε­πιφορτισμένος με πιο ταπεινά καθήκοντα, αυτά που αντι­στοιχούν στο έργο του σημερινού νεωκόρου του ναού, αναφέρεται επίσης.
Η διοίκηση λοιπόν της συναγωγής ήταν κατ’ εξοχήν λαϊκή διοίκηση. Τα καθήκοντά της εκτείνονται σε θέματα καθαρά θρησκευτικά, αλλά και πολιτικά, οικονομικά ή νο­μικής φύσεως.

Υποσημειώσεις βλέπε κάτω εικόνα